Governance code cultuur
Hoe gebruik je de Governance Code Cultuur?
De Governance Code Cultuur, onder penvoerder Cultuur+Ondernemen in 2026 vernieuwd en per januari 2027 van kracht, is een normatief kader voor de inrichting van bestuur en toezicht in de culturele en creatieve sector. De code is opgebouwd uit open principes en bijbehorende aanbevelingen. Daarbij geldt het uitgangspunt ‘pas toe én leg uit’: de code biedt ruimte om keuzes te maken, zolang je als organisatie kunt uitleggen waarom je die keuzes maakt. Er zijn twee gelijkwaardige varianten: een voor organisaties met een raad-van-toezichtmodel en een voor organisaties met een bestuur-directiemodel.
Het raad van toezichtmodel
Voor het raad-van-toezichtmodel bestaat de code uit acht principes, uitgewerkt in aanbevelingen.
Waarde scheppen voor en in de samenleving
Principe 1
De organisatie stelt haar maatschappelijke en culturele doelstellingen centraal.
Principe 2
De organisatie past de principes van de Governance Code Cultuur toe en licht in het jaarverslag toe hoe zij dat doet (pas toe én leg uit). De organisatie volgt de aanbevelingen op en kan daar gemotiveerd van afwijken (pas toe óf leg uit).
Integer en rolbewust handelen
Principe 3
Bestuurders en toezichthouders zijn onafhankelijk en handelen integer. Ze letten op (mogelijk) tegenstrijdige belangen en gaan daar transparant en zorgvuldig mee om.
Principe 4
Bestuurders en toezichthouders kennen hun rol, weten hoe taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden zijn verdeeld en handelen daarnaar.
Zorgvuldig besturen
Principe 5
Het bestuur is verantwoordelijk voor de leiding, het functioneren en de resultaten van de organisatie.
Principe 6
Het bestuur gaat zorgvuldig en verantwoord om met de mensen en de middelen van de organisatie.
Goed toezicht uitoefenen
Principe 7
De raad van toezicht voert zijn toezichthoudende, adviserende en werkgeversrol professioneel en onafhankelijk uit.
Principe 8
De raad van toezicht is verantwoordelijk voor zijn eigen samenstelling en waarborgt daarbij deskundigheid, diversiteit en onafhankelijkheid.
Het bestuur-directiemodel
Principe 1
De organisatie stelt haar maatschappelijke en culturele doelstellingen centraal.
Principe 2
De organisatie past de principes van de Governance Code Cultuur toe en licht in het jaarverslag toe hoe zij dat doet (pas toe én leg uit). De organisatie volgt de aanbevelingen op en kan daar gemotiveerd van afwijken (pas toe óf leg uit).
Principe 3
Bestuursleden en directieleden zijn onafhankelijk en handelen integer. Ze letten op (mogelijk) tegenstrijdige belangen en gaan daar transparant en zorgvuldig mee om.
Principe 4
Bestuursleden en directieleden kennen hun rol, weten hoe taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden zijn verdeeld en handelen daarnaar.
Principe 5
Het bestuur is eindverantwoordelijk voor de leiding, het functioneren en de resultaten van de organisatie. De directie geeft namens het bestuur uitvoering aan de dagelijkse leiding.
Principe 6
Het bestuur en de directie gaan zorgvuldig en verantwoord om met de mensen en de middelen van de organisatie.
Principe 7
Het bestuur is verantwoordelijk voor de eigen samenstelling en waarborgt daarbij deskundigheid, diversiteit en onafhankelijkheid
De Code in de praktijk
De Governance Code Cultuur is bedoeld om gebruikt te worden. Niet alleen wanneer een subsidiegever erom vraagt of tijdens het schrijven van het jaarverslag, maar juist bij de dagelijkse afwegingen die je als raad van toezicht maakt. Gebruik de code bijvoorbeeld bij het ontwikkelen van een toezichtvisie, de werving en introductie van nieuwe toezichthouders, de jaarlijkse zelfevaluatie of wanneer de raad met de directeur-bestuurder spreekt over strategie, risico’s of maatschappelijke vraagstukken. De code is geen verzameling afvinkbare regels, maar bevat breed gedragen principes en aanbevelingen. Deze geven richting aan de manier waarop bestuurders en toezichthouders hun verantwoordelijkheden vormgeven en besluiten nemen. Met als doel: het versterken van de governance van culturele organisaties. Ze spoort aan tot het voeren van het goede gesprek. Wat betekenen deze uitgangspunten voor onze organisatie? Welke keuzes maken wij? En hoe geven wij daar in de praktijk invulling aan? Door de code regelmatig terug te laten komen in de vergadercyclus groeit zij uit tot een levend instrument dat helpt om de kwaliteit van bestuur en toezicht blijvend te versterken.
Verantwoording in het jaarverslag
Veel culturele organisaties ontvangen publieke financiering. Daarom is het belangrijk om transparant te zijn over de manier waarop het bestuur en toezicht is ingericht. De Governance Code Cultuur kan hier bij helpen. In het bestuursverslag of jaarverslag licht de organisatie toe hoe zij invulling geeft aan de code en welke afwegingen daarbij zijn gemaakt. Daarbij geldt het principe ‘pas toe én leg uit’: leg van de principes uit hoe je deze toepast. De aanbevelingen pas je toe óf je legt uit waarom je er van afwijkt. Voor de raad van toezicht is het jaarverslag daarmee meer dan een verantwoordingsdocument. Het is ook een moment om samen terug te kijken op de toepassing van de code, de kwaliteit van het toezicht en de ontwikkeling van de organisatie.
Handreikingen en tools
Cultuur +Ondernemen: Governance Code Cultuur
De Governance Code Cultuur vormt het normenkader voor goed bestuur en professioneel toezicht in de culturele en creatieve sector. Op deze pagina vind je de volledige code, een toelichting op de zeven principes en achtergrondinformatie over de toepassing ervan.
Cultuur + Ondernemen: Geschiedenis van de Governance Code Cultuur
Lees hoe de Governance Code Cultuur zich heeft ontwikkeld, waarom de code is herzien en welke veranderingen hebben geleid tot de vernieuwde editie die op 1 januari 2027 in werking treedt.
Cultuur + Ondernemen: Begrippenlijst Governance Code Cultuur
Toelichting op de belangrijkste begrippen uit de Governance Code Cultuur, zoals onafhankelijkheid, toezichtvisie, belangenverstrengeling en professioneel toezicht.
Cultuur + Ondernemen: E-learning Governance Code Cultuur
Interactieve introductie waarin je stap voor stap kennismaakt met de uitgangspunten en toepassing van de Governance Code Cultuur.
Cultuur + Ondernemen: De vernieuwde governance code cultuur
Meer informatie over de vernieuwing van de governance code cultuur in 2027
Onderzoek en literatuur
Raad voor Cultuur: Goed Toezicht, een kunst apart
Advies over de kwaliteit van toezicht in de culturele sector. Het rapport laat zien waarom professioneel toezicht steeds belangrijker wordt en vormde een belangrijke inspiratiebron voor de doorontwikkeling van de Governance Code Cultuur.
Uit de catalogus van de Boekmanstichting: Stevig toezicht functioneert als een regenjas
Verkenning van professioneel toezicht waarin wordt ingegaan op de rol van governance, reflectie en een sterke bestuurscultuur.
Uit de catalogus van de Boekmanstichting: Toezicht in tijden van transitie
Onderzoek naar de veranderende rol van toezichthouders en de betekenis van goed bestuur en toezicht in een sector die voortdurend in beweging is.
Uit de catalogus van de Boekmanstichting: Arts Governance: People, Passion & Performance
Internationale bundel over governance waarin de relatie tussen bestuur, toezicht, leiderschap en maatschappelijke verantwoordelijkheid centraal staat.