Code Diversiteit & Inclusie

Hoe gebruik je de Code Diversiteit & Inclusie?

De Code Diversiteit & Inclusie is de gedragscode die culturele organisaties ondersteunt bij het bouwen aan een inclusieve sector. De code helpt organisaties om bewust stil te staan bij de manier waarop zij besluiten nemen, mensen betrekken en invulling geven aan hun maatschappelijke opdracht. Daarbij is diversiteit geen doel op zich, maar een manier om te komen tot betere besluiten, meer ruimte voor verschillende perspectieven en organisaties die beter aansluiten bij de samenleving.

Beschikt de raad over genoeg verschillende kennis, ervaringen en perspectieven?

Voor toezichthouders begint dat bij de vraag hoe de raad zelf is samengesteld. Beschikt de raad over verschillende kennis, ervaringen en perspectieven? Sluit de samenstelling aan bij de maatschappelijke opdracht van de organisatie? En is er binnen de raad voldoende ruimte voor verschillende manieren van denken en kijken?

Is de bestuurscultuur toegankelijk?

Minstens zo belangrijk is de bestuurscultuur. Een raad kan divers zijn samengesteld, maar wanneer niet alle leden zich vrij voelen om hun mening te geven, vragen te stellen of een afwijkend perspectief in te brengen, blijft de meerwaarde van die diversiteit onbenut. Goed toezicht vraagt daarom niet alleen aandacht voor wie er aan tafel zit, maar ook voor de manier waarop besluiten tot stand komen.

Welke perspectieven en stemmen ontbreken?

De Raad voor Cultuur benadrukt in het rapport Goed Toezicht, een kunst apart dat een professionele raad verschillende vormen van deskundigheid en maatschappelijke betrokkenheid samenbrengt. Dat vraagt ook om nieuwsgierigheid. Welke perspectieven ontbreken nog in onze gesprekken? Welke ervaringen nemen wij vanzelfsprekend mee en welke juist niet? Door die vragen regelmatig te stellen ontstaat ruimte voor betere afwegingen en beter toezicht.

Diversiteit, inclusie, gelijkwaardigheid en toegankelijkheid

Binnen de Code Diversiteit & Inclusie staan diversiteit, inclusie, gelijkwaardigheid en toegankelijkheid centraal. Deze begrippen versterken elkaar en vormen samen de basis voor een organisatie waarin mensen zich welkom voelen en de kans krijgen om mee te doen. Diversiteit gaat over de verscheidenheid aan mensen, ervaringen, achtergronden en perspectieven binnen een organisatie. Inclusie betekent dat mensen zich gezien, gehoord en gewaardeerd voelen en zeggenschap ervaren over zaken die hen aangaan. Gelijkwaardigheid betekent niet dat iedereen hetzelfde nodig heeft of hetzelfde behandeld moet worden. Het vraagt ook om kritisch te kijken naar bestaande normen, structuren en werkwijzen die bepaalde mensen bevoordelen en anderen belemmeren. Voor toezichthouders betekent dit dat zij niet alleen kijken naar wie er aan tafel zit, maar ook naar de vraag of er verschillende perspectieven daadwerkelijk ruimte en invloed krijgen. Daarnaast ziet de raad erop toe dat diversiteit, inclusie, gelijkwaardigheid en toegankelijkheid structureel zijn verankerd in beleid, uitvoering en evaluatie.

De 4 P’s

De Code Diversiteit & Inclusie vertaalt deze uitgangspunten naar vier aandachtsgebieden: Programma, Publiek, Personeel en Partners. Samen vormen deze de 4 P’s. Zij helpen organisaties om diversiteit en inclusie niet als een los project te benaderen, maar structureel te verankeren in beleid en praktijk. Programma gaat niet alleen over wat een organisatie programmeert, maar ook over hoe inhoudelijke en artistieke keuzes tot stand komen, welke verhalen en makers zichtbaar zijn en welke perspectieven daarin ruimte krijgen. Publiek gaat over wie de organisatie bereikt en wie niet. Daarbij is het belangrijk om te kijken welke drempels mensen ervaren om deel te nemen en in hoeverre het bereikte publiek aansluit bij de omgeving en maatschappelijke opdracht van de organisatie. Personeel gaat zowel over de samenstelling van het personeelsbestand als over de cultuur binnen de organisatie. Een inclusieve en sociaal veilige werkomgeving biedt medewerkers ruimte om zichzelf te zijn, zich uit te spreken en zich te ontwikkelen, met aandacht voor gelijkwaardige kansen. Partners gaat over de partijen waarmee een organisatie samenwerkt, zoals makers, leveranciers, fondsen en andere organisaties. Daarbij gaat het niet alleen om de diversiteit van het netwerk, maar ook om de vraag hoe gelijkwaardig die samenwerkingen zijn en in hoeverre verschillende partners daadwerkelijk invloed en zeggenschap krijgen. Toegankelijkheid loopt door alle vier de P’s heen. Het gaat daarbij niet alleen om fysieke toegankelijkheid, maar ook om bijvoorbeeld digitale, informatieve, sociale en financiële drempels die deelname kunnen belemmeren. Voor de raad van toezicht bieden de 4 P’s een praktisch kader om het gesprek met de directeur-bestuurder te voeren. Niet om ieder onderdeel zelf te beoordelen, maar om de juiste vragen te stellen: Hoe werkt de organisatie aan diversiteit, inclusie, gelijkwaardigheid en toegankelijkheid binnen de vier P’s? Welke doelen zijn gesteld? Wat gaat goed? Waar bestaan nog drempels en waar liggen kansen om te leren en te verbeteren?

Verantwoording

De Code Diversiteit & Inclusie vraagt organisaties uit om transparant te zijn over de manier waarop zij werken aan diversiteit, inclusie, gelijkwaardigheid en toegankelijkheid. Dat betekent niet dat iedere organisatie dezelfde keuzes hoeft te maken, maar wel dat zij bewust kan uitleggen welke doelen zijn gesteld, welke afwegingen zijn gemaakt en welke resultaten én leerpunten daaruit voortkomen. Voor de raad van toezicht is dit een belangrijk onderdeel van het toezicht. Bespreek daarom regelmatig hoe de organisatie invulling geeft aan de code en hoe de voortgang wordt gevolgd. Kijk daarbij niet alleen naar cijfers, maar ook naar ervaringen, verhalen en de manier waarop de organisatie leert van feedback uit de praktijk. Juist die combinatie van reflectie, transparantie en voortdurende ontwikkeling maakt de Code Diversiteit & Inclusie tot een waardevol instrument voor professioneel toezicht. Zo houdt de raad zicht op de toepassing, voortgang en structurele verankering van diversiteit, inclusie, gelijkwaardigheid en toegankelijkheid.

Handreikingen en tools

Code Diversiteit & Inclusie
De officiële website van de Code Diversiteit & Inclusie. Hier vind je de volledige code, een toelichting op de 4 P’s en praktische hulpmiddelen om de code toe te passen.

Code Diversiteit & Inclusie: De 4 P’s
Praktische uitleg van de aandachtsgebieden waarmee organisaties de code kunnen vertalen naar beleid, uitvoering en toezicht. Scroll hiervoor naar rechtsonder op de website.

Code Diversiteit & Inclusie: Aan de slag
Praktische handreikingen, instrumenten en voorbeelden om de code stap voor stap toe te passen binnen de organisatie. Klik hiervoor op het menu rechtsboven.

Cultuur + Ondernemen: Governance Code Cultuur
De Governance Code Cultuur laat zien hoe de drie culturele codes elkaar versterken en welke verantwoordelijkheid bestuurders en toezichthouders hebben bij de toepassing ervan.

Onderzoek en literatuur

Raad voor Cultuur: Toezicht in de culturele sector: een kunst apart
Advies over de kwaliteit van toezicht in de culturele sector, met aanbevelingen over de samenstelling van raden van toezicht, verschillende perspectieven en artistiek-inhoudelijke deskundigheid.

Uit de catalogus van de Boekmanstichting: Governance beyond the “great and the good”
Onderzoek naar de vernieuwing van raden van toezicht en de meerwaarde van verschillende perspectieven en achtergronden binnen governance.

Uit de catalogus van de Boekmanstichting: Where are the young people on arts boards?
Onderzoek naar de positie van jonge toezichthouders en de bijdrage van generatiediversiteit aan beter bestuur en toezicht.

Uit de catalogus van de Boekmanstichting: On Board
Praktische inzichten in het functioneren van raden van toezicht, met aandacht voor samenstelling, ontwikkeling en inclusieve governance.

Uit de catalogus van de Boekmanstichting: When boards go bad: how to take inclusive action
Artikel over inclusieve besluitvorming, groepsdynamiek en de manier waarop raden kunnen omgaan met macht, uitsluiting en verschillende perspectieven.