Sociale veiligheid
Hoe houd je toezicht op sociale veiligheid?
Als toezichthouder ben je niet verantwoordelijk voor de dagelijkse uitvoering van het beleid rondom sociale veiligheid. Die verantwoordelijkheid ligt bij de directeur-bestuurder. Wel zie je erop toe dat de organisatie een werkomgeving creëert waarin medewerkers, makers, vrijwilligers en bezoekers zich veilig voelen en waarin grensoverschrijdend gedrag wordt voorkomen, herkend en zorgvuldig wordt opgepakt. Dat begint met nieuwsgierigheid. Niet alleen wanneer er incidenten zijn, maar juist daarvoor. Hoe wordt binnen de organisatie samengewerkt? Is er ruimte om elkaar aan te spreken? Weten medewerkers waar zij terechtkunnen met zorgen of meldingen? En voelt iedereen zich veilig genoeg om zich daadwerkelijk uit te spreken?
Voorbeeldgedrag
Sociale veiligheid vraagt bovendien om voorbeeldgedrag. De cultuur binnen een organisatie wordt mede gevormd door de manier waarop bestuur en toezicht samenwerken. Wanneer de raad ruimte biedt voor verschillende perspectieven, open vragen stelt en zorgvuldig omgaat met dilemma’s en kritiek, werkt dat door in de rest van de organisatie. De Raad voor Cultuur wijst erop dat raden van toezicht zich niet moeten beperken tot het beoordelen van beleid of protocollen. Goed toezicht vraagt ook aandacht voor gedrag, cultuur en de onderlinge verhoudingen binnen de organisatie. Dat betekent dat sociale veiligheid een terugkerend gespreksonderwerp zou moeten zijn binnen de raad én in het overleg met de directeur-bestuurder.
Van beleid naar cultuur
Veel organisaties beschikken inmiddels over gedragscodes, meldregelingen en vertrouwenspersonen. Dat zijn belangrijke instrumenten, maar sociale veiligheid begint niet bij een document. Zij ontstaat in de dagelijkse omgang tussen mensen. Voor toezichthouders betekent dit dat je verder kijkt dan de vraag of beleid aanwezig is. Stel ook vragen over de cultuur. Voelen mensen zich veilig om fouten te bespreken? Is er ruimte voor kritiek? Worden signalen serieus genomen? Wat leert de organisatie van meldingen of evaluaties? En hoe wordt gewerkt aan een cultuur waarin respect, vertrouwen en aanspreekbaarheid vanzelfsprekend zijn?
Mores
Mores, het kennisplatform voor sociale veiligheid in de culturele, creatieve en mediasector, benadrukt dat preventie minstens zo belangrijk is als het zorgvuldig afhandelen van incidenten. Door regelmatig met de directeur-bestuurder te spreken over organisatiecultuur, leiderschap en samenwerking, kan de raad bijdragen aan een omgeving waarin ongewenst gedrag minder snel ontstaat en eerder wordt gesignaleerd.
De rol van de raad van toezicht
Voor de raad van toezicht vraagt sociale veiligheid om een actieve en lerende houding. Dat betekent niet dat de raad zelf onderzoeken uitvoert of individuele meldingen behandelt. Wel bewaakt de raad of de organisatie beschikt over passend beleid, duidelijke procedures en voldoende mogelijkheden voor medewerkers en makers om zich uit te spreken. Daarnaast is het belangrijk dat de raad ook kritisch kijkt naar het eigen functioneren. Is er binnen de raad ruimte voor verschillende meningen? Durven toezichthouders elkaar aan te spreken? Wordt de directeur-bestuurder voldoende uitgenodigd om dilemma’s en zorgen te delen? En draagt de manier waarop de raad samenwerkt bij aan de open cultuur die zij ook van de organisatie verwacht? Juist door sociale veiligheid niet alleen als beleidsvraagstuk te zien, maar ook als onderdeel van goed bestuur en professioneel toezicht, kan de raad bijdragen aan een gezonde en toekomstbestendige organisatie.
Handreikingen en tools
Mores
Het centrale kennis- en steunpunt voor sociale veiligheid in de culturele, creatieve en mediasector. Je vindt hier informatie over preventie, meldingen, gedragscodes en goed bestuur.
Mores: Alle handreikingen
Praktische handreikingen voor organisaties, bestuurders en toezichthouders over het voorkomen van grensoverschrijdend gedrag en het versterken van een sociaal veilige organisatiecultuur. Scroll op deze pagina omlaag om alle handreikingen te zien.
Mores: Medewerkerstevredenheid meten
Als toezichthouder of leidinggevende is het belangrijk om goed op de hoogte te zijn van wat er speelt binnen je organisatie. Een waardevol hulpmiddel daarbij is een medewerkerstevredenheidsonderzoek.
Mores: Gedragscode
Praktische ondersteuning bij het opstellen en implementeren van een gedragscode die past bij de organisatie.
Mores: Handreiking klachtenregeling
Een medewerker die grensoverschrijdend gedrag ervaart kan een klacht indienen bij de organisatie. In de klachtenregeling beschrijf je waar een klacht kan worden ingediend en onder welke voorwaarden en op welke manier deze wordt onderzocht.
Mores: Handreiking vertrouwenspersoon -ook voor toezichthouders en bestuurders
Mores biedt een vangnet van vertrouwenspersonen voor iedereen in de culturele, creatieve en mediasector die te maken heeft met grensoverschrijdend gedrag en niet bij een vertrouwenspersoon in de eigen organisatie terecht kan of wil.
Mores: Handreiking risico inventarisatie en evaluatie
Elke organisatie is wettelijk verplicht om een risico inventarisatie en evaluatie plan op te stellen over veiligheid, ook sociale veiligheid valt daar onder. Hier vind je uitleg over hoe dat werkt.
Cultuur + Ondernemen: Governance Code Cultuur
De Governance Code Cultuur benadrukt het belang van een open organisatie- en aanspreekcultuur en de verantwoordelijkheid van bestuurders en toezichthouders om deze actief te bevorderen.
Onderzoek en literatuur
Raad voor Cultuur: Toezicht in de culturele sector, een kunst apart
Advies over de kwaliteit van toezicht in de culturele sector. De Raad voor Cultuur benadrukt dat gedrag, cultuur en sociale veiligheid onlosmakelijk verbonden zijn met professioneel toezicht en een goed functionerende raad van toezicht.
Uit de catalogus van de Boekmanstichting: When boards go bad: how to take inclusive action
Over de invloed van bestuurscultuur, groepsdynamiek en macht op de kwaliteit van besluitvorming en samenwerking binnen raden van toezicht.
Uit de catalogus van de Boekmanstichting: Governance beyond the “great and the good”
Onderzoek naar de invloed van verschillende perspectieven en een open bestuurscultuur op de kwaliteit van governance.
Regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld
Praktische inzichten en aanbevelingen over het versterken van sociaal veilige organisaties en het creëren van een cultuur waarin mensen zich durven uitspreken.