Zelfevaluatie
Hoe maak je van zelfevaluatie een waardevol instrument?
Zelfevaluatie is veel meer dan een jaarlijks verplicht evaluatiemoment. Het is een manier om als raad bewust stil te staan bij de kwaliteit van het eigen toezicht. Door regelmatig te reflecteren op de samenwerking, de besluitvorming en de eigen rol, ontstaat ruimte om patronen te herkennen, elkaar feedback te geven en gezamenlijk te groeien.
Stellen we de juiste vragen?
Een goede zelfevaluatie begint met het stellen van de juiste vragen. Heeft de raad voldoende zicht op de maatschappelijke en artistieke opgaven van de organisatie? Stellen we de juiste strategische vragen? Benutten we de kennis en ervaring van alle leden? En lukt het ons om verschillende perspectieven daadwerkelijk mee te nemen in onze afwegingen?
Durft iedereen vragen te stellen?
Besteed daarbij niet alleen aandacht aan de inhoud van het toezicht, maar ook aan de manier waarop de raad samenwerkt. Is er ruimte voor tegenspraak? Voelen alle leden zich vrij om kritische vragen te stellen? Worden verschillen van inzicht benut of juist vermeden? En lukt het om dilemma’s open met elkaar te bespreken voordat zij uitgroeien tot spanningen?
De relatie met de directeur bestuurder
Ook de samenwerking met de directeur-bestuurder verdient een vaste plek in de evaluatie. De raad en de bestuurder hebben ieder een eigen verantwoordelijkheid, maar zijn tegelijkertijd afhankelijk van elkaar om goed bestuur en goed toezicht mogelijk te maken. Een periodieke evaluatie helpt om verwachtingen uit te spreken, de samenwerking te versterken en eventuele knelpunten tijdig bespreekbaar te maken.
De rol van de voorzitter
De Governance Code Cultuur adviseert raden van toezicht om hun eigen functioneren periodiek te evalueren en daarbij ook de samenstelling, deskundigheid, onafhankelijkheid en ontwikkeling van de raad te betrekken. De voorzitter heeft hierin een belangrijke verantwoordelijkheid, maar een goede zelfevaluatie is uiteindelijk een gezamenlijke opgave van de hele raad.
Periodiek onafhankelijke externe begeleiding
Overweeg om periodiek een onafhankelijke externe begeleider in te schakelen. Een externe gespreksleider kan helpen om vanzelfsprekende patronen zichtbaar te maken, moeilijke onderwerpen bespreekbaar te maken en de diepgang van de evaluatie te vergroten.
Welke afspraken maken we?
Een goede zelfevaluatie eindigt bovendien niet met een gesprek, maar met concrete afspraken. Welke inzichten nemen jullie mee? Welke verbeterpunten vragen aandacht? En hoe zorg je ervoor dat de uitkomsten ook daadwerkelijk worden opgevolgd? Door evaluatie onderdeel te maken van de jaarlijkse governancecyclus groeit zelfreflectie uit tot een vanzelfsprekend onderdeel van professioneel toezicht.
Handreikingen en tools
Cultuur + Ondernemen: Governance Code Cultuur
De Governance Code Cultuur benoemt periodieke zelfevaluatie als een belangrijk onderdeel van professioneel toezicht en geeft richting aan de onderwerpen die daarbij aan bod kunnen komen.
Cultuur + Ondernemen: Zelfevaluatiescan bestuur en toezicht
Praktisch instrument waarmee raden van toezicht hun eigen functioneren kunnen evalueren aan de hand van de uitgangspunten van de Governance Code Cultuur.
Cultuur + Ondernemen: Governance checklist bij zelfevaluaties
Checklist die helpt om tijdens een zelfevaluatie stil te staan bij onder andere samenstelling, deskundigheid, onafhankelijkheid, besluitvorming en de relatie met de directeur-bestuurder.
Cultuur + Ondernemen: Hoe reflecteer ik op een structurele manier met mijn bestuur of raad van toezicht?
Kennisgids met praktische handvatten om reflectie structureel onderdeel te maken van het functioneren van bestuur en toezicht.
Cultuur + Ondernemen: Een toezichtkader als kompas voor goed toezicht
Praktische handreiking voor het ontwikkelen van een gezamenlijk toezichtkader dat ook gebruikt kan worden als basis voor periodieke zelfevaluatie.
VTW en NVTZ: evluatorennetwerk voor zelfevaluaties van Raden van Toezicht in de publieke sector
De vereniging voor toezichthouders in woningbouw en zorg en welzijn (VTW en NVTZ) hebben een gezamenlijk evaluatorennetwerk gelanceerd waar wij graag naar verwijzen wanneer je op zoek bent naar bekwame evaluatoren voor een zelfevaluatie geleid door externe professionals.
Onderzoek en literatuur
Uit de catalogus van de Boekmanstichting: Stevig toezicht functioneert als een regenjas
Laat zien hoe goed toezicht ontstaat door voortdurende reflectie, ontwikkeling en aandacht voor gedrag en cultuur binnen de raad.
Uit de catalogus van de Boekmanstichting: Governance beyond the “great and the good”
Onderzoek naar de ontwikkeling van raden van toezicht, met bijzondere aandacht voor diversiteit, professionalisering en het belang van periodieke reflectie.
uit de catalogus van de Boekmanstichting: On Board
Praktische inzichten in het functioneren van raden van toezicht, inclusief de rol van evaluatie, ontwikkeling en samenwerking.
Uit de catalogus van de Boekmanstichting: Arts Governance
Internationale bundel over governance waarin verschillende bijdragen ingaan op board effectiveness, reflectie, leiderschap en de ontwikkeling van toezichthoudende organen.