Fair practice code

Hoe gebruik je de Fair Practice Code?

De Fair Practice Code is de gedragscode voor ondernemen en werken in de culturele en creatieve sector. Zij werd in 2017 ontwikkeld onder leiding van Kunsten ’92, mede naar aanleiding van het invloedrijke SER/Raad voor Cultuur-advies Passie Gewaardeerd. Dat advies maakte zichtbaar wat veel mensen in de sector al jarenlang ervoeren: de kwaliteit van kunst en cultuur was hoog, maar de arbeidsvoorwaarden en verdienmodellen bleven daar vaak bij achter. De code is gebaseerd op vijf kernwaarden: solidariteit, transparantie, duurzaamheid, diversiteit en vertrouwen. Samen vormen deze waarden het uitgangspunt voor een sector waarin mensen eerlijk worden beloond, duurzaam kunnen werken en elkaar aanspreken op goed opdrachtgeverschap en goed werkgeverschap. In de afgelopen jaren is de Fair Practice Code uitgegroeid tot één van de drie culturele codes. Vrijwel alle overheden en publieke cultuurfondsen gebruiken de code inmiddels als normatief kader bij subsidiëring. Daarmee is fair practice niet langer een ambitie, maar steeds meer het uitgangspunt voor professioneel ondernemerschap in de culturele en creatieve sector.

Eerlijke beloning?

Voor toezichthouders betekent dit dat je verder kijkt dan de financiële cijfers alleen. Je houdt ook toezicht op de manier waarop de organisatie met mensen omgaat. Is de begroting realistisch? Worden makers, medewerkers en ingehuurde zzp’ ers eerlijk beloond? Is er ruimte voor ontwikkeling? En durft de organisatie keuzes te maken die bijdragen aan een gezonde arbeidsmarkt, ook wanneer dat betekent dat minder activiteiten kunnen worden uitgevoerd? Juist daar ligt een belangrijke verantwoordelijkheid voor de raad van toezicht. Goed toezicht betekent niet alleen toezien op een sluitende begroting, maar ook op de vraag of de organisatie haar maatschappelijke opdracht uitvoert op een manier die eerlijk, duurzaam en verantwoord is.

Van fair practice naar fair pay

De Fair Practice Code gaat over veel meer dan alleen een eerlijke beloning. Toch is fair pay de afgelopen jaren een belangrijk speerpunt geworden binnen de verdere ontwikkeling van de code. Uit verschillende onderzoeken bleek dat veel culturele organisaties hun medewerkers en zelfstandigen nog altijd niet volgens cao’s of marktconforme tarieven konden betalen. Dat leidde tot een brede sectorale beweging om fair pay beter uitvoerbaar te maken. Daarbij speelt Platform ACCT een centrale rol. De afgelopen jaren hebben zij veel subsidie ontvangen om bepaalde aspecten binnen het ccs financiele impulsen te geven, zoals de oog voor impuls regeling, waarmee werkgevers ondersteund worden in het dienst nemen van zzp’ers die langdurig aan de organisatie verbonden zijn, en een regeling voor pensioen voor werknemers. Binnen het programma fairPACCT werken werkgevers, werknemers, makers, overheden en brancheorganisaties samen aan de verdere uitvoering van de Fair Practice Code. Via verschillende ketentafels worden afspraken gemaakt over rekentools, begrippenkaders, betalingsrichtlijnen en andere instrumenten die organisaties helpen om fair pay daadwerkelijk toe te passen. Daarnaast ondersteunt Platform ACCT de sector met kennis, regelingen en praktijkinstrumenten om duurzame arbeidsvoorwaarden en een gezonde arbeidsmarkt verder te ontwikkelen. Voor toezichthouders betekent dit dat zij niet alleen kunnen vragen óf de organisatie fair practice toepast, maar ook hóe zij dat doet. Welke keuzes zijn gemaakt? Zijn de financiële middelen voldoende om eerlijk te kunnen belonen? En hoe worden de verschillende instrumenten van Platform ACCT daarbij gebruikt?

Verantwoording

Steeds meer subsidiegevers vragen organisaties om inzichtelijk te maken hoe zij invulling geven aan de Fair Practice Code. Dat vraagt om meer dan alleen een verwijzing naar de code. Organisaties laten steeds vaker zien welke keuzes zij maken, welke dilemma’s zij tegenkomen en hoe zij werken aan eerlijke beloning, goed opdrachtgeverschap en duurzame samenwerking. Voor de raad van toezicht is dit een belangrijk gespreksonderwerp. Uit recente onderzoeken blijkt namelijk dat de implementatie van fair practice nog steeds uitdagingen kent. Vooral kleinere organisaties ervaren spanning tussen hun maatschappelijke ambities en de financiële ruimte die beschikbaar is. Goed toezicht vraagt daarom om oog voor beide kanten van het verhaal: de noodzaak van eerlijke arbeidsvoorwaarden én de realiteit van de beschikbare middelen.

Handreikingen & tools

Fair Practice Code
De officiële Fair Practice Code met de vijf kernwaarden, achtergrondinformatie en de actuele toelichting op de toepassing van de code binnen de culturele en creatieve sector.

Fair Practice Gids
Praktische online gids, opgesteld door alle cultuurfondsen en Platform ACCT met acht thema’s die organisaties helpen om de Fair Practice Code toe te passen. Eén van de thema’s richt zich specifiek op bestuur en toezicht.

Fair Practice Lab
‘Do-it-yourself’-workshop waarmee organisaties samen een Fair Practice Statement en actieplan ontwikkelen. Ook interessant voor raden van toezicht die de implementatie van de code willen bespreken.

Navigeren met de Fair Practice Code
Praktische publicatie met uitleg, voorbeelden en handvatten voor de toepassing van de Fair Practice Code in de dagelijkse praktijk.

Platform ACCT
Kennisplatform voor de culturele en creatieve arbeidsmarkt. Hier vind je informatie over fairPACCT, ketentafels, onderzoeken, regelingen en de verdere ontwikkeling van fair pay. Bekijk hun regeling voor pensioen voor werknemers en hun oog voor impuls regeling voor werkgevers waarmee je met ondersteuning zzp’ers in dienst kan nemen.

fairPACCT Rekentools
Praktische rekentools waarmee organisaties de financiële gevolgen van fair pay kunnen berekenen en realistische begrotingen kunnen opstellen.

Onderzoek en literatuur

SER & Raad voor Cultuur: Passie gewaardeerd
Het gezamenlijke advies van de SER en de Raad voor Cultuur dat de aanleiding vormde voor de ontwikkeling van de Fair Practice Code. Het rapport laat zien waarom betere arbeidsvoorwaarden, eerlijke beloning en duurzaam opdrachtgeverschap noodzakelijk zijn voor een gezonde culturele sector.

Uit de catalogus van de Boekmanstichting: Evaluatieverslag PACCT: Arbeidsmarktagenda Culturele en Creatieve Sector 2017–2023
Evaluatie van de Arbeidsmarktagenda en de ontwikkeling van fair practice in de sector. Bevat aanbevelingen voor de verdere implementatie van de Fair Practice Code, fair pay en een gezonde arbeidsmarkt.

Uit de catalogus van de Boekmanstichting: Addendum Van schatbare waarde
Verkenning van de bestuurlijke en financiële gevolgen van fair pay voor gemeenten, subsidiënten en culturele organisaties, opgesteld door Platform ACCT en de VNG.

Kunsten ’92/SiRM: Onderzoek naar de meerkosten van fair pay (2024)
Onderzoek naar de financiële gevolgen van fair pay voor culturele organisaties. Het rapport laat zien welke extra middelen nodig zijn om eerlijke beloning mogelijk te maken en welke knelpunten organisaties daarbij ervaren.